Archives de catégorie : littérature

LA HARANGUE DU ROI JEAN- OS LUSIADAS IV-37 LES LUSIADES LUIS DE CAMOES – Corre raivosa, e freme, e com bramidos

*

traduction Jacky LavauzelleOS LUSIADAS CAMOES CANTO IV
Os Lusiadas Les Lusiades
OS LUSIADAS IV-37 LES LUSIADES IV-37
LITTERATURE PORTUGAISE

Os Lusiadas Traduction Jacky Lavauzelle Les Lusiades de Luis de Camoes




Os Lusiadas Traduction Jacky Lavauzelle Les Lusiades de Luis de Camoes

literatura português

Luis de Camões
[1525-1580]

Tradução – Traduction
texto bilingue




Luis de Camoes Les Lusiades Trad Jacky Lavauzelle

 Obra Poética  (1556)




OS LUSIADAS IV-37
A Epopeia Portuguesa

 

Traduction Jacky Lavauzelle

Camoes Traduction Jacky Lavauzelle
Vasco de Gama

 

Traduction Jacky Lavauzelle

 

******




******

14 août 1385
Batalha de Aljubarrota
La Bataille d’Aljubarrota

LA HARANGUE DU ROI JEAN

Camoes Traduction Jacky Lavauzelle LA BATAILLE D'ALJUBARROTA (3)- OS LUSIADAS IV-33 LES LUSIADES LUIS DE CAMOES

Vœu du roi Jean Ier à la Vierge Marie , Francisco da Silva, Museu Alberto Sampaio

******

LA HARANGUE DU ROI JEAN

*******

« Corre raivosa, e freme, e com bramidos
« La lionne bondit  et se bat, et vrombissent alors
Os montes Sete Irmãos atroa e abala:
  Les montagnes des Sept Frères effrayées :
Tal Joane, com outros escolhidos
   Tel Jean, avec d’autres valeureux cavaliers
Dos seus, correndo acode à primeira ala:
   A ses côtés,  secourant la première aile :
 -« Ó fortes companheiros, ó subidos
« O puissants compagnons, O nobles
Cavaleiros, a quem nenhum se iguala,
Cavaliers, qu’aucun n’égal,
Defendei vossas terras, que a esperança
Défendez vos terres, cet espoir
Da liberdade está na vossa lança.
De liberté est dans votre lance.

**

Traduction Jacky Lavauzelle
Nuno Álvares Pereira

****

OS LUSIADAS CANTO IV

****

Traduction Jacky Lavauzelle

Vasco de Gama par Gregorio Lopes

**************

**

LA MORT DU VETERAN CAMOES

Et puis, pour qu’un royaume ait des gens de lettres, il lui faut de l’argent pour les pensionner. Le Portugal, qui épuisait son épargne en flottes, en armées, en constructions de citadelles, ne pouvait avoir dans son budget un chapitre d’encouragemens aux lettres et aux arts. Bientôt même l’état ruiné par ses conquêtes, obéré par la victoire, n’eut plus de quoi suffire aux besoins de ses armées : il finit par ne pouvoir plus nourrir ceux qui l’avaient servi. Camoens mourut à l’hôpital, ou à-peu-près ; mais ce ne fut pas comme poète ; ce ne fut pas comme Gilbert et Maifilâtre à côté d’autres écrivains largement rentes: ce fut comme un vétéran dont la solde manque, ou dont la pension de retraite est suspendue.il mourut comme beaucoup de ses compagnons d’armes, comme mouraient les vice-rois eux-mêmes, qui n’avaient pas toujours (témoin dom Joâo de Castro) de quoi acheter une pouie dans leur dernière maladie.

« Qu’y a-t-il de plus déplorable que de voir un si grand génie si mal récompensé ? Je l’ai vu mourir dans un hôpital de Lisbonne, sans avoir un drap pour se couvrir, lui qui avait si bravement combattu dans l’Inde orientale et qui avait fait cinq mille cinq cents lieues en mer. Grande leçon pour ceux qui se fatiguent à travailler nuit et jour et aussi vainement que l’araignée qui ourdit sa toile pour y prendre des mouches. »
Il peut résulter de cette apostille que José Indio a vu Camoens à l’hôpital, sans qu’il faille prendre à la lettre les mots je l’ai vu mourir.
Ce fut dans ces circonstances que le désastre d’AIkacer Kébir (4 août 1578) frappa de mort le Portugal. Il restait encore à Camoens une larme pour sa patrie : Ah ! s’écria-t-il, du moins je meurs avec elle ! Il répéta la même pensée dans la dernière lettre qu’il ait écrite. « Enfin, disait-il, je vais sortir de la vie, et il sera manifeste à tous que j’ai tant aimé ma patrie, que non-seulement je me trouve heureux de mourir dans son sein, mais encore de mourir avec elle. »
Il ne survécut que peu de mois à ce désastre, et mourut au commencement de 1579, à l’âge de cinquante-cinq ans.
Il fut enterré très pauvrement dans l’église de Santa Anna, dit Pedro de Mariz, à gauche en entrant et sans que rien indiquât sa sépulture. Ses malheurs firent une impression si profonde, que personne ne voulut plus occuper la maison qu’il avait habitée. Elle est restée vide depuis sa mort. Les prévisions de Camoens ne tardèrent pas à s’accomplir. Le Portugal, ce royaume né d’une victoire et mort dans une défaite, tomba bientôt sous le joug de Philippe IL Ce monarque visitant ses nouvelles provinces, s’informa du poète, et, en apprenant qu’il n’existait plus, il témoigna un vif regret….

Charles Magnin
Luiz de Camoëns
Revue des Deux Mondes
Période Initiale, tome 6

*********************

Traduction Jacky Lavauzelle

ARTGITATO
*********************


Camoes Os Lusiadas IV Traduction Jacky Lavauzelle

 OS LUSIADAS IV

LUIS DE CAMOES LES LUSIADES

Camoes Canto III

JEAN PART A L’AIDE DE NUNO- OS LUSIADAS IV-36 LES LUSIADES LUIS DE CAMOES – Sentiu Joane a afronta que passava

*

traduction Jacky LavauzelleOS LUSIADAS CAMOES CANTO IV
Os Lusiadas Les Lusiades
OS LUSIADAS IV-36 LES LUSIADES IV-36
LITTERATURE PORTUGAISE

Os Lusiadas Traduction Jacky Lavauzelle Les Lusiades de Luis de Camoes




Os Lusiadas Traduction Jacky Lavauzelle Les Lusiades de Luis de Camoes

literatura português

Luis de Camões
[1525-1580]

Tradução – Traduction
texto bilingue




Luis de Camoes Les Lusiades Trad Jacky Lavauzelle

 Obra Poética  (1556)




OS LUSIADAS IV-36
A Epopeia Portuguesa

 

Traduction Jacky Lavauzelle

Camoes Traduction Jacky Lavauzelle
Vasco de Gama

 

Traduction Jacky Lavauzelle

 

******




******

14 août 1385
Batalha de Aljubarrota
La Bataille d’Aljubarrota

LA BATAILLE D’ALJUBARROTA – Batalha de Aljubarrota OS LUSIADAS IV-8 à IV-44

JEAN PART A L’AIDE DE NUNO

Camoes Traduction Jacky Lavauzelle LA BATAILLE D'ALJUBARROTA (3)- OS LUSIADAS IV-33 LES LUSIADES LUIS DE CAMOES

Vœu du roi Jean Ier à la Vierge Marie , Francisco da Silva, Museu Alberto Sampaio

******

JEAN PART A L’AIDE DE NUNO

*******

« Sentiu Joane a afronta que passava
« Jean comprend les faiblesses de la position
Nuno, que, como sábio capitão,
De Nuno, qui, en tant que capitaine avisé,
Tudo corria e via, e a todos dava,
   Couvre toutes les opérations et voit tout,
Com presença e palavras, coração.
  Avec de la présence, des mots, et du cœur.
Qual parida leoa, fera e brava,
   Telle la lionne, sauvage et en colère,
 Que os filhos que no ninho sós estão,
 Qui a laissé seuls ses petits lionceaux,
Sentiu que, enquanto pasto lhe buscara,
  Et découvre après sa chasse,
O pastor de Massília lhos furtara;
Que le berger de Massilia les avait chapardés ;

 

**

Traduction Jacky Lavauzelle
Nuno Álvares Pereira

****

OS LUSIADAS CANTO IV

****

Traduction Jacky Lavauzelle

Vasco de Gama par Gregorio Lopes

**************

**

LA MORT DU VETERAN CAMOES

Et puis, pour qu’un royaume ait des gens de lettres, il lui faut de l’argent pour les pensionner. Le Portugal, qui épuisait son épargne en flottes, en armées, en constructions de citadelles, ne pouvait avoir dans son budget un chapitre d’encouragemens aux lettres et aux arts. Bientôt même l’état ruiné par ses conquêtes, obéré par la victoire, n’eut plus de quoi suffire aux besoins de ses armées : il finit par ne pouvoir plus nourrir ceux qui l’avaient servi. Camoens mourut à l’hôpital, ou à-peu-près ; mais ce ne fut pas comme poète ; ce ne fut pas comme Gilbert et Maifilâtre à côté d’autres écrivains largement rentes: ce fut comme un vétéran dont la solde manque, ou dont la pension de retraite est suspendue.il mourut comme beaucoup de ses compagnons d’armes, comme mouraient les vice-rois eux-mêmes, qui n’avaient pas toujours (témoin dom Joâo de Castro) de quoi acheter une pouie dans leur dernière maladie.

« Qu’y a-t-il de plus déplorable que de voir un si grand génie si mal récompensé ? Je l’ai vu mourir dans un hôpital de Lisbonne, sans avoir un drap pour se couvrir, lui qui avait si bravement combattu dans l’Inde orientale et qui avait fait cinq mille cinq cents lieues en mer. Grande leçon pour ceux qui se fatiguent à travailler nuit et jour et aussi vainement que l’araignée qui ourdit sa toile pour y prendre des mouches. »
Il peut résulter de cette apostille que José Indio a vu Camoens à l’hôpital, sans qu’il faille prendre à la lettre les mots je l’ai vu mourir.
Ce fut dans ces circonstances que le désastre d’AIkacer Kébir (4 août 1578) frappa de mort le Portugal. Il restait encore à Camoens une larme pour sa patrie : Ah ! s’écria-t-il, du moins je meurs avec elle ! Il répéta la même pensée dans la dernière lettre qu’il ait écrite. « Enfin, disait-il, je vais sortir de la vie, et il sera manifeste à tous que j’ai tant aimé ma patrie, que non-seulement je me trouve heureux de mourir dans son sein, mais encore de mourir avec elle. »
Il ne survécut que peu de mois à ce désastre, et mourut au commencement de 1579, à l’âge de cinquante-cinq ans.
Il fut enterré très pauvrement dans l’église de Santa Anna, dit Pedro de Mariz, à gauche en entrant et sans que rien indiquât sa sépulture. Ses malheurs firent une impression si profonde, que personne ne voulut plus occuper la maison qu’il avait habitée. Elle est restée vide depuis sa mort. Les prévisions de Camoens ne tardèrent pas à s’accomplir. Le Portugal, ce royaume né d’une victoire et mort dans une défaite, tomba bientôt sous le joug de Philippe IL Ce monarque visitant ses nouvelles provinces, s’informa du poète, et, en apprenant qu’il n’existait plus, il témoigna un vif regret….

Charles Magnin
Luiz de Camoëns
Revue des Deux Mondes
Période Initiale, tome 6

*********************

Traduction Jacky Lavauzelle

ARTGITATO
*********************


Camoes Os Lusiadas IV Traduction Jacky Lavauzelle

 OS LUSIADAS IV

LUIS DE CAMOES LES LUSIADES

Camoes Canto III

L’HÔTE ET L’INVITE (I) Poème Géorgien de VAJA PCHAVELA სტუმარ-მასპინძელი 1893 ვაჟა ფშაველა

*****
POEME DE VAJA PCHAVELA
ვაჟა ფშაველა
LITTERATURE GEORGIENNE
ქართული ლიტერატურა
POESIE GEORGIENNE
ქართული პოეზია

******

Dessin de Zurab Tsereteli – Moma de Tbilissi – Géorgie

*******

Vaja-Pchavela
Géorgie
საქართველო

TRADUCTION JACKY LAVAUZELLE

Poème de vaja-pchavela

____________________________________________________________

POESIE GEORGIENNE
ქართული პოეზია

VAJA PCHAVELA
ვაჟა ფშაველა

 26 juillet 1861 – 10 juillet 1915
26 ივლისი, 1861 – 10 ივლისი, 1915

TRADUCTION JACKY LAVAUZELLE

__________________________________________________________________

სტუმარ-მასპინძელი
L’HÔTE ET L’INVITE
1893

I

_______________________________________________

ღამის წყვდიადში ჩაფლული,
ghamis ts’q’vdiadshi chapluli,
Dans l’obscurité de la nuit,
გამტკნარებულის სახითა,
gamt’k’narebulis sakhita,
Sous un ciel brillant,
მოსჩანს ქისტეთის მიდამო
moschans kist’etis midamo
Je vois les chaînes montagneuses
 სალის კლდეების ტახტითა.
salis k’ldeebis t’akht’ita.
D’où jaillissent des trônes de rochers.
 ბნელს ხევზე მოჰყეფს მდინარე,
bnels khevze mohq’eps mdinare,
Péniblement dévale une rivière,
გულამღვრეული ჯავრითა.
gulamghvreuli javrita.
Dans ses entrelacs encaissés.
გადმოხრილიყვნენ მთანიცა,
gadmokhriliq’vnen mtanitsa,
Elle se renverse cette montagne,
ხელ-პირს იბანდენ წყალზედა;
khel-p’irs ibanden ts’q’alzeda;
Plonge ses mains dans la froideur des eaux ;
ბევრი მომკვდარა მათს მკერდზე,
bevri momk’vdara mats mk’erdze,
Beaucoup sont morts sur sa poitrine,
სისხლს ვერ იხდენენ ტანზედა;
siskhls ver ikhdenen t’anzeda;
Mais le sang ne peut être ainsi lavé ;
ძმის მკვლელის სისხლი სწყურია,
dzmis mk’vlelis siskhli sts’q’uria,
Il a soif du sang de l’assassin de son frère
კაცი რამ მოდის გზაზედა.
k’atsi ram modis gzazeda.
Cet homme qui arpente le chemin.
გზას ვამბობ, თორემ რა გზაა.
gzas vambob, torem ra gzaa.
Je  parle d’un chemin, mais quel chemin ?
ვიწრო ბილიკი კლდეზედა?
vits’ro bilik’i k’ldezeda?
Un chemin, ce sentier étroit à travers les falaises ?
სავალად მეტად ძნელია,
savalad met’ad dznelia,
Qu’il est difficile d’avancer,
ფეხს ძლივს აცილებს ფეხზედა.
pekhs dzlivs atsilebs pekhzeda.
Qu’il est compliqué aux jambes de tenir.
გაღმა სჩანს ქისტის სოფელი
gaghma schans kist’is sopeli
De l’autre côté, voici un village Kiste
არწივის ბუდესავითა, –
arts’ivis budesavita, –
Qui, tel un nid d’aigle, domine,
საამო არის საცქერლად
saamo aris satskerlad
Comme il est réconfortant
დიაცის უბესავითა.
diatsis ubesavita.
De le retrouver chaque fois.
სოფლის თავს სძინავს შავს ნისლსა
soplis tavs sdzinavs shavs nislsa
Le village dort dans le brouillard
დაფიქრებულის სახითა.
dapikrebulis sakhita.
Qui l’enveloppe profondément.
ყურს უგდებს არე-მარესა,
q’urs ugdebs are-maresa,
Ses nappes tendent l’oreille ,
გულ-ლაღობს სანახავითა.
gul-laghobs sanakhavita.
Aux affaires de ce monde.
სტუმარი ცოტა ხანისა
st’umari tsot’a khanisa
L’hôte s’installe pour peu de temps
ხვალ სხვაგან წავა აქითა.
khval skhvagan ts’ava akita.
Car demain déjà il partira ailleurs.
წავა, გადივლის გორებსა,
ts’ava, gadivlis gorebsa,
Il partira rejoindre les gorges,
ქედებსა ყინულიანსა;
kedebsa q’inuliansa;
Qui se sont figées dans la glace.
აბნელებს, უხილავად ჰქმნის
abnelebs, ukhilavad hkmnis
Ses voiles découvrent des choses invisibles
ქვეყანას ხილულიანსა.
kveq’anas khiluliansa.
Et en voilent d’autres visibles.
თუ მონადირეს ატირებს,
tu monadires at’irebs,
Si le chasseur s’arrête, désemparé,
გზა-დაკარგულსა კლდეშია,
gza-dak’argulsa k’ldeshia,
Et cherche sa route perdue à travers les rochers,
ალაღებს მგელსა და ქურდსა,
alaghebs mgelsa da kurdsa,
Le brouillard enveloppe le loup et le voleur,
მოარულთ სიბნელეშია.
moarult sibneleshia.
Qui se satisfont de ses ténèbres.

*****
POEME DE VAJA PCHAVELA
ვაჟა ფშაველა
LITTERATURE GEORGIENNE
ქართული ლიტერატურა
POESIE GEORGIENNE
ქართული პოეზია

******

Vaja-Pchavela
Géorgie
საქართველო

TRADUCTION JACKY LAVAUZELLE

 

LA LEGENDE DANTESQUE de YEGHICHE TCHARENTS Եղիշե Չարենց – ԴԱՆԹԵԱԿԱՆ ԱՌԱՍՊԵԼ – III

LA LEGENDE DANTESQUE
YEGICHE TCHARENTS

LA LEGENDE DANTESQUE de YEGHICHE TCHARENTS Եղիշե Չարենց - ԴԱՆԹԵԱԿԱՆ ԱՌԱՍՊԵԼ - III
La Création ou le Chaos – 1841 – Ivan Aïvazovski Иван Айвазовский Հովհաննես Այվազովսկի

******

A LEGENDE DANTESQUE de YEGHICHE TCHARENTS

TRADUCTION JACKY LAVAUZELLE

CULTURE ARMENIENNE : LITTERATURE – POESIE – ART – Հայկական մշակույթ

**

Yéghiché Tcharents
Եղիշե Չարենց
13 մարտի, 1897 Կարս – 1937 թ. Նոյեմբերի 29 Երեւան
13 mars 1897 Kars – 29 novembre 1937  Erevan

LA LEGENDE DANTESQUE
ԴԱՆԹԵԱԿԱՆ ԱՌԱՍՊԵԼ
III

A LEGENDE DANTESQUE de YEGHICHE TCHARENTS

____________________________________________________________




Traduction – Texte Bilingue


LITTERATURE ARMENIENNE
POESIE ARMENIENNE

A LEGENDE DANTESQUE de YEGHICHE TCHARENTS
Après le massacre, Ջարդից հետո,, Վարդգես Սուրենյանց, Vardges Surenyants

LA LEGENDE DANTESQUE III

 

Եվ նորից՝ կանուխ, առավոտ ծեգին,
Yev norits’՝ kanukh, arravot tsegin,
Et à nouveau, tôt le matin,
Մենք ճամփա ընկանք անխոնջ ու համառ
Menk’ champ’a ynkank’ ankhonj u hamarr
Nous partîmes reposés et décidés
Այս անգամ արդեն լեռնոտ էր ուղին,
Ays angam arden lerrnot er ughin,
Désormais, les crêtes vallonées se présentaient,
Բայց տրտունջ չկար մեր հոգու համար։
Bayts’ trtunj ch’kar mer hogu hamar.
Nos âmes n’étaient plus endeuillées.
Նախատում էինք տրտնջացողին,
Nakhatum eink’ trtnjats’voghin,
Nous grondions celui qui osait se plaindre,
Դեպի նա դառնում անողոք ու չար։
Depi na darrnum anoghok’ u ch’ar.
Nous étions pour celui-ci impitoyables et sévères.

*

Ես չեմ մոռանա մեր վերելքը թեք
Yes ch’em morrana mer verelk’y t’ek’
Je n’oublierai jamais nos escalades
Թափարիզ լեռան ծերպերով անտես։
T’ap’ariz lerran tserperov antes.
Surplombant les vastes cîmes.
Այնքան գեղեցիկ չի՛ եղել երբեք
Aynk’an geghets’ik ch’i՛ yeghel yerbek’
Elle n’a jamais été aussi belle
Տոկացող կամքի մաքառումը վես։
Tokats’vogh kamk’i mak’arrumy ves.
La puissance de l’indéfectible volonté.
Թվում էր, թե հին ասպետներ ենք մենք
T’vum er, t’e hin aspetner yenk’ menk’
Nous étions comme d’antiques chevaliers
Եվ վեր է մղում սուրբ ցնորքը մեզ։—
Yev ver e mghum surb ts’nork’y mez.—
Poussés par une incroyable lueur sacrée.

*

Սառած ծերպերով գնում էինք մենք՝
Sarrats tserperov gnum eink’ menk’՝
Nous supportions les tortures du froid,
Ե՛վ զենք, և՛ զրահ ուսերիս առած։
Ye՛v zenk’, yev՛ zrah useris arrats.
Et le poids des fardeaux sur nos épaules.
Իսկ ձյունոտ ուղին խաբող էր ու նենգ՝
Isk dzyunot ughin khabogh er u neng՝
Nous devions éviter les pièges des chemins enneigés,
Սայթաքում էինք, բայց անցնում առաջ։
Sayt’ak’um eink’, bayts’ ants’num arraj.
Nous glissions, mais toujours nous allions de l’avant.
Վագրերի նման ճկուն էինք մենք՝
Vagreri nman chkun eink’ menk’՝
Nous étions agiles tels des tigres,
Հայացքներս լուրթ գագաթին հառած։
Hayats’k’ners lurt’ gagat’in harrats.
Regardant sans faillir le sommet à atteindre.

*

Վերելքը ծանր էր և ուղին-ավեր։
Verelk’y tsanr er yev ughin-aver.
La marche était lourde et la route en ruine.
Եվ այնտեղ չկար ո՛չ մարդ, ո՛չ թռչուն։
Yev ayntegh ch’kar vo՛ch’ mard, vo՛ch’ t’rrch’un.
Et il n’y avait ni homme ni oiseau.
Եվ շարա՜ն-շարա՜ն բարձրանում էր վեր
Yev shara՜n-shara՜n bardzranum er ver
Et seulement gravissait tout en haut
Մեր բեռնավորված ընկերների չուն։
Mer berrnavorvats ynkerneri ch’un.
La longue chaîne de nos amis chargés.
Իսկ ձյունն անընդհատ լարում էր դավեր՝
Isk dzyunn anyndhat larum er daver՝
Et la neige se jouait de nous, nous blessant constamment,
Ոտքերիս կպած մեզ վա՛ր էր կանչում։
Votk’eris kpats mez va՛r er kanch’um.
Elle collait à nos pieds, nous appelant à elle.

*

Կեսօր էր արդեն, երբ հսկա լեռան
Kesor er arden, yerb hska lerran
C’était dans l’après-midi quand, de la gigantesque montagne
Ձյունապատ ու ցուրտ գագաթը հասանք։
Dzyunapat u ts’urt gagat’y hasank’.
Nous atteignîmes les sommets enneigés et froids.
Կանգնեցինք ճերմակ գագաթի վրա,
Kangnets’ink’ chermak gagat’i vra,
Nous nous arrêtâmes sur le pic enneigé,
 Ուր ո՛չ արարած, ո՛չ բույս կար, ո՛չ կյանք։
Ur vo՛ch’ ararats, vo՛ch’ buys kar, vo՛ch’ kyank’.
Où ne vivait ni créature, ni plante.
Եվ կրծքերը մեր ահից թունդ առան՝
Yev krtsk’ery mer ahits’ t’und arran՝
Et avec nos poitrines endurcies par nos peurs endurées,
Անհո՜ւն զգացինք, որ ապրում ենք, կա՜նք։
Anho՜wn zgats’ink’, vor aprum yenk’, ka՜nk’.
Nous ressentions si intensément cette joie de vivre.

*

Հպարտ հայացքով նայում էի ես
Hpart hayats’k’ov nayum ei yes
Je regardais l’ensemble avec un regard fier
Եվ խմում էի անսահման հեռուն։
Yev khmum ei ansahman herrun.
Et je dévorais infiniment le lointain.
Բարձրության վրա անհո՜ւն է այնպես
Bardzrut’yan vra anho՜wn e aynpes
Combien sur de semblables hauteurs
Մարդկային հոգին աշխարհը սիրում։
Mardkayin hogin ashkharhy sirum.
L’âme humaine aime à contempler les grandeurs de ce monde.
Անբառ հրճվանքով զգում էի ես,
Anbarr hrchvank’ov zgum ei yes,
Combien cette délicieuse expérience,
Որ կյանքն է իմ մեջ ցնծում ու եռում։
Vor kyank’n e im mej ts’ntsum u yerrum.
Me rendait heureux et fougueux !

*

Եվ՝ խորասուզված կույս հեռուների
Yev՝ khorasuzvats kuys herruneri
Et, noyé dans cette virginale immensité
Անսահման ու խոր անգունության մեջ —
Ansahman u khor angunut’yan mej —
Infinie et profonde –
Ես հոգուս խորքում խոստանում էի
Yes hogus khork’um khostanum ei
Je me suis promis au plus profond de mon âme
Լինել վեհասիրտ, ու հպարտ, ու մեծ —
Linel vehasirt, u hpart, u mets —
D’être désormais fier et incorruptible-
Երբ հեռվից հանկարծ մի զինվոր ընկեր —
Yerb herrvits’ hankarts mi zinvor ynker —
Quand soudain un ami soldat au loin –
Դողդոջուն ձայնով ինձ իր մոտ կանչեց։
Doghdojun dzaynov indz ir mot kanch’ets’.
M’appelait d’une voix hésitante :

*

Մոտեցա… և քար կտրած մնացի։—
Motets’a… yev k’ar ktrats mnats’i.—
Je m’approchai alors… et je restai stupéfait
Սառույցի վրա ընկած էր մի կին,
Sarruyts’i vra ynkats er mi kin,
Une femme était allongée sur la glace,
Որ առանց խոսքի ու առանց լացի
Vor arrants’ khosk’i u arrants’ lats’i
Qui, sans mots et sans pleurs,
Մեռնում էր՝ անմիտ մի ժպիտ դեմքին։
Merrnum er՝ anmit mi zhpit demk’in.
Mourrait, un sourire idiot sur le visage.
Դողդոջ մատներով փշրանքը հացի
Doghdoj matnerov p’shrank’y hats’i
Ses doigts menottaient un malheureux bout de pain
Սեղմել էր ամուր, որպես գանձ անգին։
Seghmel er amur, vorpes gandz angin.
Qu’elle pressait fermement comme un trésor inestimable.

*

Աչքերը թարթեց նա վերջին անգամ,
Ach’k’ery t’art’ets’ na verjin angam,
Ses yeux se sont ouverts une dernière fois,
Եվ գոհ ժպտալով՝ ժպտադեմ հանգավ։
Yev goh zhptalov՝ zhptadem hangav.
Avec un indescriptible sourire.
Սարսափելի էր այս ամենն այնքան,
Sarsap’eli er ays amenn aynk’an,
Tout cela était horrible, insupportable,
Որ մեր շրթերից ո՛չ մի բառ չընկավ։
Vor mer shrt’erits’ vo՛ch’ mi barr ch’ynkav.
Que nous restâmes là sans rien dire.
Բայց ճչում էր մեր սրտերում կարկամ
Bayts’ chch’um er mer srterum karkam
Mais a crié dans nos cœurs
Մի անհուն կսկիծ, ամեհի մի ցավ։
Mi anhun kskits, amehi mi ts’av.
Une terrible douleur dévastatrice.

*

Մենք լուռ փորեցինք սառցի կուրծքը ծեր
Menk’ lurr p’vorets’ink’ sarrts’i kurtsk’y tser
Nous avons creusé la poitrine rocheuse
Եվ անալելու թաղեցինք նրան։
Yev analelu t’aghets’ink’ nran.
Pour l’enterrer délicatement.
Դողդոջուն, սառած, չոր ձեռքերը մեր
Doghdojun, sarrats, ch’vor dzerrk’ery mer
Nos mains fatiguées, froides et sèches
Նույն ձյունն անհամբույր դիզեցին վրան։
Nuyn dzyunn anhambuyr dizets’in vran.
Recouvrir au mieux son corps de cette lourde neige.
Եվ ճամփա ընկանք, որպես մեռելներ,
Yev champ’a ynkank’, vorpes merrelner,
Et nous partîmes comme des cadavres,
Թաղելով այնտեղ և մեր խիղճն ունայն։
T’aghelov ayntegh yev mer khighchn unayn.
En ayant enterré là-bas notre futile conscience.

*

Ու քայլում էինք, հոգնած ու մռայլ,
Vow k’aylum eink’, hognats u mrrayl,
Et nous marchâmes, fatigués et sombres,
Այդ ճամփաների հետքերով ավեր։
Ayd champ’aneri hetk’erov aver.
Sur les sentiers, sur ces pistes en ruine.
Եվ մեր թափորի ընթացքն համրաքայլ
Yev mer t’ap’vori ynt’ats’k’n hamrak’ayl
Comme notre marche était lourde
Չար, մահաշշուկ բարձրանում էր վեր։
Ch’ar, mahashshuk bardzranum er ver.
Du mal et de la mort qui régnaient.
Եվ մեր համր հոգին ծանր էր, որպես քար,
Yev mer hamr hogin tsanr er, vorpes k’ar,
Et notre âme muette était lourde comme une pierre,
Եվ չէինք կարող այլևս ցավել
Yev ch’eink’ karogh aylevs ts’avel.
Que nous ne pouvions plus la supporter.

*

Մենք չէինք կարող խղճալ ոչ ոքի.
Menk’ ch’eink’ karogh khghchal voch’ vok’i.
Nous ne pouvions plus avoir pitié de personne.
Սարսափն էր նստել մեր հոգիներում։
Sarsap’n er nstel mer hoginerum.
L’horreur avait totalement saisie nos âmes.
Զգում էինք, որ — մի մութ թշնամի
Zgum eink’, vor — mi mut’ t’shnami
Nous avons senti qu’un obscur ennemi
Նենգ, դարան մտած, պահվել է հեռուն։
Neng, daran mtats, pahvel e herrun.
Se cachait derrière nous, se tenant à l’écart.
Զգում էինք, որ —չար ոսո՛խ կա մի,
Zgum eink’, vor —ch’ar voso՛kh ka mi,
Nous sentions combien cet ennemi,
Որ վերք է տալիս ու մահ է բերում։
Vor verk’ e talis u mah e berum.
Cherchait à nous blesser et à apporter la mort.

*

Եվ սուրբ էր թվում ճամփան ահավոր,
Yev surb er t’vum champ’an ahavor,
Et cette route semblait pourtant appartenir au sacré ,
Այդ ճամփան խելառ, քմահաճ բախտի։
Ayd champ’an khelarr, k’mahach bakhti.
Cette dangereuse route terrible, sournoise et fantasque.
Եվ քայլում էինք մենք հանդիսավոր,
Yev k’aylum eink’ menk’ handisavor,
Et nous marchions ainsi solennellement,
Ինչպես մի վսեմ սրբազան ուխտի։
Inch’pes mi vsem srbazan ukhti.
Telle une procession lors d’un suprême pèlerinage.
Եվ վերջին անգամ երդվում էինք, որ
Yev verjin angam yerdvum eink’, vor
Et une dernière fois, nous jurâmes
Էլ ո՛չ ոք իր այս ուխտը չխախտի։
El vo՛ch’ vok’ ir ays ukhty ch’khakhti.
Que personne ne romprait cette alliance.

*

Եվ՝ ծանրաբեռնված քարավաններով՝
Yev՝ tsanraberrnvats k’aravannerov՝
Et, des caravanes surchargées,
Դառնում էր մեկը ճամփաներից ետ։
Darrnum er meky champ’anerits’ yet.
Nous croisâmes quelqu’un sur le retour.
Ի՛նչ էր հավաքել, ինչո՞ւ, ո՞ւմ գնով—
I՛nch’ er havak’el, inch’vo՞w, vo՞wm gnov—
Où allait-il, pourquoi, pour qui ?
Մութ էր մեզ համար, անմիտ, անհեթեթ։
Mut’ er mez hamar, anmit, anhet’et’.
Comme cela nous paraissait idiot, absurde.
Բարեկամ էր նա… բայց մե՛ր արյունով
Barekam er na… bayts’ me՛r aryunov
C’était un ami … avec notre sang
«Բարեկամ» դարձած մի գիշեր մեզ հետ…
«Barekam» dardzats mi gisher mez het…
Une nuit avec nous, il était devenu notre ami …

*

Եվ թշնամի էր մեզ ամեն մի քար.
Yev t’shnami er mez amen mi k’ar.
Mais chaque pierre devenait un ennemi.
Եվ ամեն մի իր լարում էր դավեր։
Yev amen mi ir larum er daver.
Et chacun lieu devenait dangereux :
Եվ անցնում էինք մենք հանդիսաքայլ
Yev ants’num eink’ menk’ handisak’ayl
Et nous traversions ainsi
Այն ճամփաների հետքերով ավեր,
Ayn champ’aneri hetk’erov aver,
Toutes ces pistes dévastées,
Ուր ո՛չ մի էակ այլևս չկար,
Ur vo՛ch’ mi eak aylevs ch’kar,
Là où ne vivait plus aucune créature,
Ուր չէ՛ր կարող մարդ խղճալ ու ցավել…
Ur ch’e՛r karogh mard khghchal u ts’avel…
Où personne ne pouvait même plus se désoler …

****

LA LEGENDE DANTESQUE III
YEGICHE TCHARENTS

******

A LEGENDE DANTESQUE de YEGHICHE TCHARENTS

TRADUCTION JACKY LAVAUZELLE

Université d’État de Tbilissi Ivan JAVAKHISHVILI – LE PANTHEON DES FONDATEURS – ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი

****

თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი

Université d'État de Tbilissi Photo Jacky Lavauzelle
Université d’État de Tbilissi

*****

Université d'Etat de Tbilissi
Blason de Université d’Etat de Tbilissi fondée le 8 février 1918

Université d'Etat de Tbilissi
Géorgie
საქართველო

GEORGIE – DECOUVERTE DE LA GEORGIE – საქართველოს აღმოჩენა

PHOTO JACKY LAVAUZELLE

 

 

Université d'État de Tbilissi - LES SCULPTURES DES GRANDS HOMMES

____________________________________________________________

TBILISSI
თბილისი

UNIVERSITÉ D’ÉTAT DE TBILISSI
Ivan JAVAKHISHVILI
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
***
LES SCULPTURES
LE PANTHEON DES FONDATEURS
PARC DE L’UNIVERSITÉ D’ÉTAT
უნივერსიტეტის პანთეონი

Université fondée le 8 février 1918
Plus ancienne université du Caucase

1 ავენიუ ჭავჭავაძე, თბილისი 0179, საქართველო
1 Avenue Chavchavadze, Tbilissi 0179, Géorgie


____________________________________________________________

თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პირველი კორპუსი 1900-1906 წლებში არქიტექტორ სვიმონ კლდიაშვილის მიერ აიგო. თავდაპირველად აქ სათავადაზნაურო გიმნაზია იყო განთავსებული, რომლის ასაშენებლად თანხა ცნობილმა მეცენატებმა-დავით სარაჯიშვილმა, ძმებმა ზუბალაშვილებმა, კონსტანტინე ბაგრატიონ-მუხრაბატონმა გაიღეს. უნივერსიტეტი 1918 წელს გაიხსნა.
Le premier bâtiment de l’Université d’Etat Ivane Javakhishvili de Tbilissi a été construit par l’architecte Svimon Kldiashvili en 1900-1906.
À l’origine, il s’agissait d’un gymnase, qui avait été construit par des mentors David Sarajishvili, les frères Zubalashvilis, Konstantine Bagrationi-Mukhrabaton.
L’université a été ouverte en 1918.

პირველი კორპუსის გვერდით 1940 წელს მეორე კორპუსი ააგო არქიტექტორმა მ. შავიშვილმა, რომელიც კომპოზიციურად პირველ კორპუსს ეპასუხება.
En 1940, le deuxième bâtiment a été construit par l’architecte M. Shavishvili

***

 უნივერსიტეტის პირველი კორპუსის ეზოში დაკრძალული არიან ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დამაარსებლები, მათ სახელთანაა დაკავშირებული საქართველოში სხვადასხვა სამეცნიერო სკოლისა და მიმდინარეობის დაფუძნება-განვითარება.

  Les fondateurs de l’Université d’Etat de Tbilissi Ivane Javakhishvili  sont enterrés dans la cour du premier bâtiment de l’université et sont associés au développement de diverses écoles littéraires et scientifiques de Géorgie.

****

მწერალი – პოეტი
Ecrivain – Poète

აკაკი წერეთელი
Akaki TSERETELI

9 ივნისი 1840 – 26 იანვარი 1915
9 juin 1840 – 26 janvier 1915

Akaki Tsereteli
Signature d’Akaki Tsereteli

POESIE GEORGIENNE D’AKIKI TSERETELI აკაკი წერეთელი LE PRINTEMPS

****

მათემატიკოსი
Mathématicien

ანდრია რაზმაძე
Andrea RAZMADZE

12 აგვისტო, 1889 – 2 ოქტომბერი, 1929
12 août 1889 – 2 octobre 1929

Mathématicien géorgien et l’un des fondateurs de l’Université d’État de Tbilissi, dont l’Institut de mathématiques a été renommé en son honneur en 1944

Andrea Razmadze ანდრია რაზმაძე
Andrea Razmadze ანდრია რაზმაძე

Sculpture d’Andrea Rasmadze réalisée par :

მოქანდაკე
ბიძინა გიორგის  ავალიშვილი
დ. 30 აგვისტო, 1922, თბილისი — გ. 2002
Sculpteur du buste d’Akaki Shanidze
Bidzina George Avalishvili
30 août 1922 – 2002

***

ისტორიკოსი
Historien

ივანე ჯავახიშვილი
Ivan JAVAKHISHVILI

დ. 23 აპრილი [ძვ. სტ. 11 აპრილი], 1876, თბილისი — გ. 18 ნოემბერი, 1940, იქვე
23 avril 1876 – 18 novembre 1940

 Historien
cofondateur de l’Université d’État de Tbilissi
A écrit une histoire scientifique moderne de la Géorgie et du Caucase
Un des fondateurs de l’école , académicien de l’Académie soviétique des sciences, docteur en histoire

ივანე ჯავახიშვილი Ivan Javakhishvili

Sculpteur du monument Ivan Javakhishvili
Réalisation 1953
მოქანდაკე
თენგიზ ღვინიაშვილი
Tengiz Ghviniashvili
1 სექტემბერი, 1925 – 2007
1er septembre 1925-2007

ივანე ჯავახიშვილი Ivan Javakhishvili

***

co-fondateur de l’Université

საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის თანადამფუძნებელი და აკადემიკოსი (1941)
Cofondateur et académicien de l’Académie des sciences de Géorgie (1941)
ქართველი ენათმეცნიერი
Linguiste
ფილოლოგი
Philologue
ლექსიკოლოგი
Lexicographe

აკაკი შანიძე
AKAKI SHANIDZE

26 თებერვალი, 1887 ნოა (იტალია) – 1987 წლის 29 მარტი თბილისი
26 février 1887 Nola (Italie) – 29 mars 1987 Tbilissi
აკაკი შანიძე – AKAKI SHANIDZE

Le buste d’Akaki Shanidze a été sculpté par :

მოქანდაკე
ბიძინა გიორგის  ავალიშვილი
დ. 30 აგვისტო, 1922, თბილისი — გ. 2002
Sculpteur du buste d’Akaki Shanidze
Bidzina George Avalishvili
30 août 1922 – 2002

***

ქართველი ფსიქოლოგი, ფილოსოფოსი
Psychologue & philosophe

დიმიტრი უზნაძე
DIMITRI UZNADZE

Kveta Sakara 20 décembre 1886 — Tbilissi, 9 octobre 1950
20 დეკემბერი 1886], სოფელი ქვედა საქარა – 9 ოქტომბერი, 1950, თბილისი
დიმიტრი უზნაძე – DIMITRI UZNADZE par Giorgi Ochiauri

Participe à la fondation de l’université d’État de Tbilissi et de l’Académie des sciences de Géorgie.
Etude au Lycée de Kutaisi

*

Sculpteur du buste de Dimitri Uznadze :

მოქანდაკე
გიორგი ოჩიაური
დ. 10 იანვარი, 1927, შუაფხო, დუშეთის რაიონი — გ. 18 ოქტომბერი, 2017
Sculpteur
Giorgi Ochiauri
10 janvier 1927 Shuapkho – 18 octobre 2017

***

ქართველი ქიმიკოსი
Chimiste
Cofondateur de l’Université d’État de Tbilissi
Premier recteur de l’Université d’État de Tbilissi

პეტრე გრიგოლის ძე მელიქიშვილი
PIERRE MELIKISHVILI

 29 ივნისი 1850, თბილისი — გ. 23 მარტი, 1927, თბილისი
29 juin 1850  Tbilissi – 23 mars 1927 Tbilissi

პეტრე გრიგოლის ძე მელიქიშვილი PIERRE MELIKISHVILI

Sculpture du buste de Pierre Melikishvili par :
მოქანდაკე
იაკობ ნიკოლაძე
დ. 28 მაისი 1876, ქუთაისი — გ. 10 მარტი, 1951, თბილისი
Iakob Nikoladze – Jakob Nikoladze
28 mai 1876 Koutaïssi – 10 mars 1951 Tbilissi

Le sculpteur იაკობ ნიკოლაძე – Iakob Nikoladze

***

ქართველი ენათმეცნიერი
Linguiste géorgien
საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის თანადამფუძნებელი და აკადემიკოსი – 1941
cofondateur et académicien de l’Académie des sciences de Géorgie -1941

გიორგი ახვლედიანი
Giorgi AKHVLEDIANI

13 აპრილი, 1887 – 7 ივლისი, 1973
13 avril 1887 – 7 juillet 1973
გიორგი ახვლედიანი – Giorgi AKHVLEDIANI

Le buste de Giorgi Akhvlediani a été réalisé par :

მოქანდაკე
ოთარ ფარულავა
1924 – სექტემბერი, 2003
Sculpteur
Otar Parulava
1924 – Septembre 2003

***

ქართველი ფიზიოლოგი
Physiologiste
ფიზიოლოგიური სკოლის ფუძემდებელი საქართველოში
Fondateur de l’école de physiologie en Géorgie
 საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის (1941 წ.)
  Académie géorgienne des sciences (1941)

ივანე ბერიტაშვილის
IVANE BERITASHVILI

1885 წლის 10 იანვარი – 1974 წლის 29 დეკემბერი, თბილისი
10 janvier 1885 – 29 décembre 1974
ივანე ბერიტაშვილის – IVANE BERITASHVILI
ივანე ბერიტაშვილის – IVANE BERITASHVILI

Sculpture de 1979 d’Ivane Beritashvili :

მოქანდაკე
სილოვან კაკაბაძე
დ. 12 აგვისტო 1895, ხონი — გ. 10 ივნისი, 1993, თბილისი
Sculpteur
Shalovani Kakabadze – Silovan Kakabadze
(Recteur de l’Académie des arts de Tbilissi)
12 août 1895 Khoni – 10 juin 1993 Tbilissi

ივანე ბერიტაშვილის – IVANE BERITASHVILI

***

ფილოლოგი
Philologue
ლიტერატურათმცოდნე
Critique littéraire
აკადემიკოსი

კეკელიძე კორნელი
Korneli Kekelidze
CORNELIUS KEKELIDZE

1879-1962 წ.წ.

კორნელი კეკელიძე ერთ-ერთი მათგანია, ვინც გამოავლინა, შეისწავლა, გამოსცა და სამეცნიერო კვლევები მიუძღვნა ძველი ქართული ლიტერატურის უბრწყინვალეს ნიმუშებს.
Cornelius Kekelidze est l’un de ceux qui ont beaucoup étudié et publié de nombreuses recherches scientifiques consacrées à l’ensemble de la littérature géorgienne ancienne.
1905—1906 წლებში მასწავლებლობდა ქუთაისსა და თბილისში
1905 et 1906 Enseignement à Koutaïssi et Tblissi
1905 – კეკელიძის პირველი სამეცნიერო ნაშრომი
1905 – Première publication de Kekelidze

კეკელიძე კორნელი – CORNELIUS KEKELIDZE

Sculpteur du buste de Cornelius Kekelidze

მოქანდაკე
გიორგი ოჩიაური
დ. 10 იანვარი, 1927, შუაფხო, დუშეთის რაიონი — გ. 18 ოქტომბერი, 2017
Sculpteur
Giorgi Ochiauri
10 janvier 1927 Shuapkho – 18 octobre 2017

***

ქართველი ფილოსოფოსი
Philosophe géorgien
ლიტერატურათმცოდნე
Ecrivain et critique
კულტურის ისტორიკოსი
Historien de la Cuture Géorgienne
მთარგმნელი და საზოგადო მოღვაწე
Traducteur
ქართული ფილოსოფიის ისტორიის მეცნიერული სკოლის ფუძემდებელი
Fondateur de l’Ecole Géorgienne Histoire de la Philosophie

შალვა ნუცუბიძე
SHALVA NUTSUBIDZE

დ. 14 დეკემბერი, 1888, სოფელი ფარცხანაყანევი — გ. 6 იანვარი, 1969, თბილისი
14 décembre 1888 – 9 janvier 1969 Tbilissi
შალვა ნუცუბიძე – SHALVA NUTSUBIDZE
შალვა ნუცუბიძე – SHALVA NUTSUBIDZE par otar Parulava Sculpteur

Sculpteur du buste de შალვა ნუცუბიძე Shalva Nutsubidze

მოქანდაკე
ოთარ ფარულავა
1924 – სექტემბერი, 2003
Sculpteur
Otar Parulava
1924 – Septembre 2003

***

ქართველი ფილოლოგი და ენათმეცნიერი
Philologue et linguiste
მონაწილეობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დაარსებაში
Participe à la création de l’Université d’Etat de Tbilissi
იკვლევდა ქართველურ ენებს, მათი აგებულებისა და ისტორიის საკითხებს
A étudié les langues Kartvéliennes, leur structure et leur histoire

იოსებ ყიფშიძე
Ioseb KIPSHIDZE

1882-1919
იოსებ ყიფშიძე – Ioseb KIPSHIDZE

 

Sculpture de Ioseb Kipshidze იოსებ ყიფშიძე réalisée par

მოქანდაკე
ლევან მჭედლიძე
Sculpteur
Levan Mchedlidze

***

 უნივერსიტეტის დამაარსებელი
Co-fondateur de l’université
Historien de l’art géorgien
ქართული ხელოვნებათმცოდნეობის ფუძემდებელი
უნივერსიტეტში ხელოვნებათმცოდნეობის კაბინეტისა და ძველი ქართული ხელოვნების მუზეუმის დამაარსებელი
თბილისის სამხატვრო აკადემიის დამფუძნებელი და მისი პირველი რექტორი
Fondateur de l’Académie des arts de Tbilissi et premier recteur

გიორგი ჩუბინაშვილი
GIORGI CHUBINASHVILI

დ. 4 დეკემბერი 1885 — გ. 14 იანვარი, 1973
4 décembre 1885 – 14 janvier 1973
გიორგი ჩუბინაშვილი – GIORGI CHUBINASHVILI

Sculpture du buste de Giorgi Chubinashvili

მოქანდაკე
კარლო ბაკურაძე
კარლო ნიკოლოზის ძე ბაკურაძე
დ. 14 იანვარი, 1927,თბილისი
Sculpteur
Karlo Bakuradze
Né le 14 janvier 1927 à Tbilissi

***

 უნივერსიტეტის სემიტოლოგიის კათედრისა და საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის დამაარსებელი
Fondateur de l’Institut d’études orientales de l’Académie des sciences de l’Université de Géorgie et de l’Académie des sciences de Géorgie

გიორგი წერეთელი
Giorgi TSERETELI

1904-1973 წწ
Buste de გიორგი წერეთელი Giorgi TSERETELI

Buste de Giorgi Tsereteli sculpté par :

მოქანდაკე
გიორგი ოჩიაური
დ. 10 იანვარი, 1927, შუაფხო, დუშეთის რაიონი — გ. 18 ოქტომბერი, 2017
Sculpteur
Giorgi Ochiauri
10 janvier 1927 Shuapkho – 18 octobre 2017

***

ქართველი ექიმი, მწერალი, ეკონომისტი, პუბლიცისტი, კრიტიკოსი
médecin, écrivain, économiste, économiste, journaliste géorgien
მთარგმნელი, პუბლიცისტი
Traducteur, éditeur

ფილიპე გოგიჩაიშვილი
Philippe GOGICHAISHVILI

დ. 20 იანვარი, 1872, ლანჩხუთი — გ. 29 მარტი, 1950, თბილისი
20 janvier 1872, Lanchkhuti – 29 mars 1950, Tbilissi
ფილიპე გოგიჩაიშვილი – Philippe GOGICHAISHVILI

Sculpture de Philippe Gogichaishvili réalisée par :

მოქანდაკე
ლევან სალუქვაძე
Sculpteur
Levan Kalukvadze

***

მეორე მსოფლიო ომის მემორიალი
Monument commémoratif de la Seconde Guerre Mondiale

En 1941-1945, sur 700 000 combattants Géorgiens qui se battirent en tant que soldats de l’Armée rouge contre l’Allemagne nazie, près de 200 000 perdirent la vie.

1941-1945

***

არქიტექტორი
Architecte
თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის შენობის დიზაინერი
Concepteur du Bâtiment de l’université d’Etat de Tbilissi

 სიმონ კლდიაშვილი
Simon KLDIASHVILI

1865 წლის 2 თებერვალი – 1920 წლის 26 მაისს
2 février 1865 – 26 mai 1920

Simon Kldiashvili სიმონ კლდიაშვილი

***

***

AUTRES PERSONNALITES
DE L’UNIVERSITE D’ETAT DE TBILISSI

**

GRIGOL TSERETELI
გრიგოლ წერეთელი

12-25 mars 1870 Saint-Pétersbourg – 1938  Tbilissi
დ. 12/25 მარტი, 1870, პეტერბურგი — გ. 1938, თბილისი

Philologue géorgien
ქართველი ფილოლოგი
Professeur
პროფესორი
Helléniste
ელინისტი
cofondateur de la papyrologie
პაპიროლოგიის ერთ-ერი დამფუძნებელი
Fondateur de l’école scientifique géorgienne de philologie classique
კლასიკური ფილოლოგიის ქართული სამეცნიერო სკოლის დამფუძნებელი
Fondateur de la Bibliothèque de l’Université d’État de Tbilissi
თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკის დამაარსებელი

GRIGOL TSERETELI- გრიგოლ წერეთელი

*****

Université d'Etat de Tbilissi
Blason de Université d’Etat de Tbilissi fondée le 8 février 1918

Université d'Etat de Tbilissi
Géorgie
საქართველო

GEORGIE – DECOUVERTE DE LA GEORGIE – საქართველოს აღმოჩენა

PHOTO JACKY LAVAUZELLE

Université d'État de Tbilissi - LES SCULPTURES DES GRANDS HOMMES

____________________________________________________________

POESIE GEORGIENNE D’AKAKI TSERETELI აკაკი წერეთელი LE PRINTEMPS

*****

POEME DE AKAKI TSERETELI
აკაკი წერეთელი

ნიკოლოზ ბარათაშვილი
LITTERATURE GEORGIENNE
ქართული ლიტერატურა
POESIE GEORGIENNE
ქართული პოეზია

GEORGIE – DECOUVERTE DE LA GEORGIE – საქართველოს აღმოჩენა

POEME DE POESIE GEORGIENNE D'AKAKI TSERETELI
Géorgie
საქართველო

TRADUCTION JACKY LAVAUZELLE

PPOESIE GEORGIENNE D'AKAKI TSERETELI

____________________________________________________________

POESIE GEORGIENNE
ქართული პოეზია

**

აკაკი წერეთელი
Akaki Tsereteli
Акакий Церетели

9 ივნისი 1840 – 26 იანვარი 1915
9 juin 1840 – 26 janvier 1915
9 июня 1840 – 26 янвье 1915

ქართველი პოეტი
Poète géorgien
Поэт Грузии

Akaki Tsereteli

TRADUCTION JACKY LAVAUZELLE

__________________________________________________________________

Radish Tordia რადიშ თორდია – Nature morte au rouge-gorge- Still life with a Robin – 1991

Radish Tordia
რადიშ თორდია
Nature morte
Still life with a Robin
1991

***

 გაზაფხული
Gazapkhuli
LE PRINTEMPS

de Akaki Tsereteli

დღეს მერცხალი შემოფრინდა, –
dghes mertskhali shemoprinda, –
Aujourd’hui les gazouillis de hirondelle
ჭიკჭიკითა გადმომძახა:
ch’ik’ch’ik’ita gadmomdzakha:
S’entendent dans les environs :
“გაზაფხული! გაზაფხული!”
“gazapkhuli! gazapkhuli!”
« Printemps ! Printemps !  »
გულს იმედი დამესახა.
guls imedi damesakha.
La confiance emplit aussitôt mon cœur.
მივდექ სარკმელს, გადვიხედე,
mivdek sark’mels, gadvikhede,
Je me suis tourné vers la fenêtre,
არემარე მესხვაფერა! –
aremare meskhvapera! –
Et j’ai ouvert les volets ! –
სასოებამ ფრთა გაშალა,
sasoebam prta gashala,
Le chagrin s’en est allé,
გულსა მკრა და ამიძგერა!
gulsa mk’ra da amidzgera!
Fini la somnolence de l’âme !
სუნი მეცა გაზაფხულის,
suni metsa gazapkhulis,
Je le sens ce printemps,
უცნაური ვიგრძენ ძალი…
utsnauri vigrdzen dzali…
Je me sens étrange…
ვსთქვი, თუ: “გულსა რაღად ვიტეხ?
vstkvi, tu: “gulsa raghad vit’ekh?
J’ai dit : « pourquoi cette tristesse dans mon cœur ? »
ახლოს არის მომავალი!
akhlos aris momavali!
L’avenir est là, si proche !
“მოვესწრები, რაც მინდოდა
“movests’rebi, rats mindoda
« Je vais voir enfin ce que j’attendais
ზამთრისაგან დაჩაგრულსა:
zamtrisagan dachagrulsa:
Après les détresses de l’hiver :
ვნახავ ქორწილს ბუნებისას,
vnakhav korts’ils bunebisas,
Je vois les mariages dans la nature
გავიგონებ მის მაყრულსა.
gavigoneb mis maq’rulsa.
J’entends les couples qui se joignent.
“დავყნოს ვარდსა გადაშლილსა,
“davq’nos vardsa gadashlilsa,
« Laissons-là les lourdeurs de l’hiver,
ვუჭვრეტ ნაზად დახრილ იას
vuch’vret’ nazad dakhril ias
Partons tranquillement vers la vallée
და ბულბულიც გამაგონებს
da bulbulits gamagonebs
Où le rossignol me rappelle
მისებურად “ტია, ტიას!”
miseburad “t’ia, t’ias!”
Sur le chemin « Ti, Ti! »

***

Le gazouillis de l’hirondelle

***

MONUMENT ILIA & AKAKI
SCULPTURE DEVALENTIN TOPURIDZE  ილიასა და აკაკის ძეგლი 
TBILISSI – თბილისი

Ilia & Akiki – Monument à Tbilissi – Akiki Tsereteli à droite

VALENTIN TOPURIDZE : ILIA & AKAKI – ილიასა და აკაკის ძეგლი – TBILISSI – თბილისი

*****
POEME DE AKAKI TSERETELI
აკაკი წერეთელი

ნიკოლოზ ბარათაშვილი
LITTERATURE GEORGIENNE
ქართული ლიტერატურა
POESIE GEORGIENNE
ქართული პოეზია

GEORGIE – DECOUVERTE DE LA GEORGIE – საქართველოს აღმოჩენა

POEME DE POESIE GEORGIENNE D'AKAKI TSERETELI
Géorgie
საქართველო

VALENTIN TOPURIDZE : ILIA & AKAKI – ილიასა და აკაკის ძეგლი – TBILISSI – თბილისი

   *****
პოეტი მწერალი ქანდაკება
Poeti Mtserali Kandakeba
Poète Ecrivain Sculpture
ილიასა და აკაკის ძეგლი
Monument d’Ilia et Akaki
ILIA & AKAKI
ILIA & AKAKI

GEORGIE
საქართველო
Sakartvelo

******

ILIA & AKAKI
Géorgie
საქართველო

PHOTO JACKY LAVAUZELLE

ILIA & AKAKI

**

TBILISSI – თბილისი
ძეგლი
Dzegli
Monument

ARCHITECTE
არქიტექტორი
გ. მელქაძე

SCULPTURE DE
VALENTIN TOPURIDZE
ვალენტინ თოფურიძე
SHOTA MIKATADZE
შოთა მიქატაძე

ილიასა და აკაკის ძეგლი
ILIA & AKAKI
 SCULPTURE DE 1958
1958 წ

____________________________________________________________

მწერლები
Mtserlebi
LES ECRIVAINS
The writers
писатели

ილია ჭავჭავაძე
Ilia Chavchavadze
Ilia Tchavtchavadze

saint Élie le Juste
Илья Чавчавадзе
1837-1907

ილია ჭავჭავაძე – მწერალი, პოეტი და საზოგადო მოღვაწე
Ilia Chavchavadze – écrivain, poète et personnage public
ჭავჭავაძე, ილია გრიგოლის ძე
27 ოქტომბერი, 1837 – 30 აგვისტო, 1907
27 octobre 1837 – 30 août 1907
27 октября 1837 г. – 30 августа 1907 г.

Ilia Tchavtchavadze
Ilia Tchavtchavadze – Statue IIia & Akaki- Photo JL

**

აკაკი წერეთელი
Akaki Tsereteli
Акакий Церетели

9 ივნისი 1840 – 26 იანვარი 1915
9 juin 1840 – 26 janvier 1915
9 июня 1840 – 26 янвье 1915

ქართველი პოეტი
Poète géorgien
Поэт Грузии

Akaki Tsereteli
Akaki Tsereteli – Monument ilia & Akaki à Tbilissi

****

მოქანდაკეები
Mokandakeebi
LES SCULPTEURS
The sculptors
скульпторы

Valentin TOPURIDZE
ვალენტინ თოფურიძე
Валентин Топуридзе
1908-1980

Né le 13 janvier 1908 Tiflis – Tbilissi
Mort en 1980 à 72 ans à Tbilissi
დაიბადა 1908 წელს
День рождения: 13.01.1908 года
1980 წელს გარდაიცვალა თბილისში 72 წლის ასაკში
Год смерти: 1980

1930 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია
Diplômé de l’Académie des Arts de Tbilissi
1930 graduated Tbilisi Academy, of Arts
წევრი, კომუნისტური პარტია, 1945 წლიდან
Membre du Parti Communiste depuis 1945
Member  Communist Party since 1945
membre du conseil de l’Union des artistes de l’URSS
Board member, USSR Union of Artists

**

SHOTA MIKATADZE
შოთა მიქატაძე

*****************

   *****
პოეტი მწერალი ქანდაკება
Poeti Mtserali Kandakeba
Poète Ecrivain Sculpture
ილიასა და აკაკის ძეგლი
Monument d’Ilia et Akaki
ILIA & AKAKI
ILIA & AKAKI

****

ILIA TCHATCHAVADZE
LE PRINTEMPS
გაზაფხული
1861

ტყემ მოისხა ფოთოლი,
La forêt se recouvre de son épais feuillage
Tqem moiskha potoli,
აგერ მერცხალიც ჭყივის,
Ager mertskhalits chqivis,
D’où s’échappe le chant d’une hirondelle,
ბაღში ვაზი ობოლი
Baghshi vazi oboli
Du grand jardin de feuilles de vignes orphelines
მეტის ლხენითა სტირის.
Metis lkhenita stiris.
S’écoulent lentement les larmes des collines.
აყვავებულა მდელო,
Aqvavebula mdelo,
Épanouies autour des vertes prairies,
….

28 იანვარი, 1861 წ.
28 janvier 1861
პეტერბურგი
Petersburg

Poème de Ilia TCHAVTCHAVADZE – ილია ჭავჭავაძე – Le Printemps – 1861

***

AKIKI TSERETELI
აკაკი წერეთელი
LE PRINTEMPS
გაზაფხული

დღეს მერცხალი შემოფრინდა, –
dghes mertskhali shemoprinda, –
Aujourd’hui les gazouillis de hirondelle
ჭიკჭიკითა გადმომძახა:
ch’ik’ch’ik’ita gadmomdzakha:
S’entendent dans les environs :
“გაზაფხული! გაზაფხული!”
“gazapkhuli! gazapkhuli!”
« Printemps ! Printemps !  »
გულს იმედი დამესახა.
guls imedi damesakha.
La confiance emplit aussitôt mon cœur.
მივდექ სარკმელს, გადვიხედე,
mivdek sark’mels, gadvikhede,
Je me suis tourné vers la fenêtre,
არემარე მესხვაფერა! –
aremare meskhvapera! –
Et j’ai ouvert les volets ! –
სასოებამ ფრთა გაშალა,
sasoebam prta gashala,
Le chagrin s’en est allé,
გულსა მკრა და ამიძგერა!
gulsa mk’ra da amidzgera!
Fini la somnolence de l’âme !

POESIE GEORGIENNE D’AKIKI TSERETELI აკაკი წერეთელი LE PRINTEMPS

****

LITTERATURE GEORGIENNE

LITTERATURE GEORGIENNE – LA POESIE GEORGIENNE ქართული პოეზია

****

GEORGIE
საქართველო
Sakartvelo

******

ILIA & AKAKI
Géorgie
საქართველო

CULTURE ARMENIENNE : LITTERATURE – POESIE – ART – Հայկական մշակույթ

LA CULTURE ARMENIENNE
Հայկական մշակույթ

culture arménienne

Culture arménienne 

******

A LEGENDE DANTESQUE de YEGHICHE TCHARENTS

TRADUCTION JACKY LAVAUZELLE

**

CULTURE ARMENIENNE
Հայկական մշակույթ

 

____________________________________________________________








Traduction – Texte Bilingue


CULTURE ARMENIENNE
LITTERATURE ARMENIENNE

POESIE ARMENIENNE
Հայկական մշակույթ

*************************

Yéghiché Tcharents
Եղիշե Չարենց
13 մարտի, 1897 Կարս – 1937 թ. Նոյեմբերի 29 Երեւան
13 mars 1897 Kars – 29 novembre 1937  Erevan
LA LEGENDE DANTESQUE
ԴԱՆԹԵԱԿԱՆ ԱՌԱՍՊԵԼ

A LEGENDE DANTESQUE de YEGHICHE TCHARENTS

A LEGENDE DANTESQUE de YEGHICHE TCHARENTS
Après le massacre, Ջարդից հետո,, Վարդգես Սուրենյանց, Vardges Surenyants

I

Մենք ճամփա ընկանք առավոտ ծեգին՝
Menk’ champ’a ynkank’ arravot tsegin՝
Nous partîmes de bon matin,

II

Եվ ուրախ էինք այսպես— երեք օր։
Yev urakh eink’ ayspes— yerek’ or.
Comme nous étions heureux  pendant ces trois jours.

III

Եվ նորից՝ կանուխ, առավոտ ծեգին,
Yev norits’՝ kanukh, arravot tsegin,
Et à nouveau, tôt le matin,

************

Հայոց Ցեղասպանություն
LE GENOCIDE AMENIEN
(1915-1916)
LE MEMORIAL DU GENOCIDE ARMENIEN
PAR TOROS R.
(Aix-en-Provence)Mémorial Génocide Arménien Aix en P Toros R (3)

Après le Déluge, la barque de Noé retrouve la terre ferme sur le Mont Ararat (Արարատ), symbole national arménien. Ararat se retrouve désormais dans le district turc de Daroynk (Դարոյնք). Mais d’autres déluges, naturels et humains, sont là qui attendent de balayer la nation Arménienne.

 

*************

Арменци
Peyo Yavorov
Пейо Яворов

Peyo Yavorov
Пейо Яворов
1878 – 1914

Peio_Yavorov

Arméniens
Poème Bulgare
(en Mémoire aux victimes du génocide arménien)

Изгнаници клети, отломка нищожна
Exilés misérables, fragments insignifiants
от винаги храбър народ мъченик,
ces martyrs toujours courageux

LES PLUS BELLES CHANSONS ARMENIENNES
Հայկական ամենագեղեցիկ երգերը

Culture arménienne Arménie Les Plus Belles Chansons The Best Songs Las Mejores Canciones

*********

LA CULTURE ARMENIENNE
Հայկական մշակույթ

culture arménienne

Culture arménienne 

******

A LEGENDE DANTESQUE de YEGHICHE TCHARENTS

LE COURAGE DE FERDINAND DE PORTUGAL LE BIENHEUREUX – OS LUSIADAS IV-52 LES LUSIADES LUIS DE CAMOES – Viu ser cativo o santo irmão Fernando

*

FERDINAND DE PORTUGAL

Ferdinand de Portugal traduction Jacky LavauzelleOS LUSIADAS CAMOES CANTO IV
Os Lusiadas Les Lusiades
OS LUSIADAS IV-52 LES LUSIADES IV-52
LITTERATURE PORTUGAISE

Os Lusiadas Traduction Jacky Lavauzelle Les Lusiades de Luis de Camoes




Ferdinand de Portugal Os Lusiadas Traduction Jacky Lavauzelle Les Lusiades de Luis de Camoes

literatura português

Luis de Camões
[1525-1580]

Tradução – Traduction
texto bilingue




Luis de Camoes Les Lusiades Trad Jacky Lavauzelle

 Obra Poética  (1556)




OS LUSIADAS IV-52
A Epopeia Portuguesa

 

Traduction Jacky Lavauzelle

Ferdinand de Portugal Camoes Traduction Jacky Lavauzelle
Vasco de Gama

 

Traduction Jacky Lavauzelle

 

******




******

Ferdinand de Portugal
Ferdinand de Portugal (1402-1443)


FERDINAND DE PORTUGAL
1402  – 1443

LE COURAGE DE FERDINAND LE BIENHEUREUX

*******

« Viu ser cativo o santo irmão Fernando,

« Il vit son frère, le saint Ferdinand, captif,
Que a tão altas empresas aspirava,
Que de hautes entreprises aspiraient,
Que, por salvar o povo miserando
Qui, pour sauver le peuple brisé,
Cercado, ao Sarraceno se entregava.
Assiégé, s’était rendu aux Sarrasins.
Só por amor da pátria está passando
Par amour de son pays, il abandonne
A vida de senhora feita escrava,
Sa vie de seigneur contre une vie d’esclave,
  Por não se dar por ele a forte Ceita:
Ne voulant pas que l’on donne pour lui la puissante Ceuta :
  Mais o público bem que o seu respeita. 
Appréciant plus le bien public que le bien personnel. 

**

Traduction Jacky Lavauzelle
Nuno Álvares Pereira

****

OS LUSIADAS CANTO IV

****

Ferdinand de Portugal Traduction Jacky Lavauzelle

Vasco de Gama par Gregorio Lopes

**************

**

LA MORT DU VETERAN CAMOES

Et puis, pour qu’un royaume ait des gens de lettres, il lui faut de l’argent pour les pensionner. Le Portugal, qui épuisait son épargne en flottes, en armées, en constructions de citadelles, ne pouvait avoir dans son budget un chapitre d’encouragemens aux lettres et aux arts. Bientôt même l’état ruiné par ses conquêtes, obéré par la victoire, n’eut plus de quoi suffire aux besoins de ses armées : il finit par ne pouvoir plus nourrir ceux qui l’avaient servi. Camoens mourut à l’hôpital, ou à-peu-près ; mais ce ne fut pas comme poète ; ce ne fut pas comme Gilbert et Maifilâtre à côté d’autres écrivains largement rentes: ce fut comme un vétéran dont la solde manque, ou dont la pension de retraite est suspendue.il mourut comme beaucoup de ses compagnons d’armes, comme mouraient les vice-rois eux-mêmes, qui n’avaient pas toujours (témoin dom Joâo de Castro) de quoi acheter une pouie dans leur dernière maladie.

« Qu’y a-t-il de plus déplorable que de voir un si grand génie si mal récompensé ? Je l’ai vu mourir dans un hôpital de Lisbonne, sans avoir un drap pour se couvrir, lui qui avait si bravement combattu dans l’Inde orientale et qui avait fait cinq mille cinq cents lieues en mer. Grande leçon pour ceux qui se fatiguent à travailler nuit et jour et aussi vainement que l’araignée qui ourdit sa toile pour y prendre des mouches. »
Il peut résulter de cette apostille que José Indio a vu Camoens à l’hôpital, sans qu’il faille prendre à la lettre les mots je l’ai vu mourir.
Ce fut dans ces circonstances que le désastre d’AIkacer Kébir (4 août 1578) frappa de mort le Portugal. Il restait encore à Camoens une larme pour sa patrie : Ah ! s’écria-t-il, du moins je meurs avec elle ! Il répéta la même pensée dans la dernière lettre qu’il ait écrite. « Enfin, disait-il, je vais sortir de la vie, et il sera manifeste à tous que j’ai tant aimé ma patrie, que non-seulement je me trouve heureux de mourir dans son sein, mais encore de mourir avec elle. »
Il ne survécut que peu de mois à ce désastre, et mourut au commencement de 1579, à l’âge de cinquante-cinq ans.
Il fut enterré très pauvrement dans l’église de Santa Anna, dit Pedro de Mariz, à gauche en entrant et sans que rien indiquât sa sépulture. Ses malheurs firent une impression si profonde, que personne ne voulut plus occuper la maison qu’il avait habitée. Elle est restée vide depuis sa mort. Les prévisions de Camoens ne tardèrent pas à s’accomplir. Le Portugal, ce royaume né d’une victoire et mort dans une défaite, tomba bientôt sous le joug de Philippe IL Ce monarque visitant ses nouvelles provinces, s’informa du poète, et, en apprenant qu’il n’existait plus, il témoigna un vif regret….

Charles Magnin
Luiz de Camoëns
Revue des Deux Mondes
Période Initiale, tome 6

*********************

Traduction Jacky Lavauzelle

ARTGITATO
*********************


Ferdinand de Portugal Camoes Os Lusiadas IV Traduction Jacky Lavauzelle

FERDINAND DE PORTUGAL

 OS LUSIADAS IV

LUIS DE CAMOES LES LUSIADES

Camoes Canto III

LA LEGENDE DANTESQUE de YEGHICHE TCHARENTS Եղիշե Չարենց – ԴԱՆԹԵԱԿԱՆ ԱՌԱՍՊԵԼ – II

LA LEGENDE DANTESQUE
YEGICHE TCHARENTS

******

A LEGENDE DANTESQUE de YEGHICHE TCHARENTS

TRADUCTION JACKY LAVAUZELLE

**

Yéghiché Tcharents
Եղիշե Չարենց
13 մարտի, 1897 Կարս – 1937 թ. Նոյեմբերի 29 Երեւան
13 mars 1897 Kars – 29 novembre 1937  Erevan

LA LEGENDE DANTESQUE
ԴԱՆԹԵԱԿԱՆ ԱՌԱՍՊԵԼ
II

A LEGENDE DANTESQUE de YEGHICHE TCHARENTS

____________________________________________________________








Traduction – Texte Bilingue


LITTERATURE ARMENIENNE
POESIE ARMENIENNE

A LEGENDE DANTESQUE de YEGHICHE TCHARENTS
Après le massacre, Ջարդից հետո,, Վարդգես Սուրենյանց, Vardges Surenyants

II

Եվ ուրախ էինք այսպես— երեք օր։
Yev urakh eink’ ayspes— yerek’ or.
Comme nous étions heureux  pendant ces trois jours.
Բայց հետո հանկարծ բացվեց մեր առաջ
Bayts’ heto hankarts bats’vets’ mer arraj
Quand soudainement s’est ouvert face à nous
Մի ավեր ուղի, ուր անհուն ու խոր
Mi aver ughi, ur anhun u khor
Un chemin de souffrances profondes
Մի տառապանքի խորշակ կար վառած։
Mi tarrapank’i khorshak kar varrats.
Un chemin parsemé de tristes flambeaux.
Եվ կամաց-կամաց դարձավ վիրավոր
Yev kamats’-kamats’ dardzav viravor
Qui peu a peu brisa terriblement
Մեր հոգին ջահել ու բազմաերազ։
Mer hogin jahel u bazmayeraz.
Notre âme jeune et insouciante.

Երկինքն էլ կարծես փոխվել էր արդեն։
Yerkink’n el kartses p’vokhvel er arden.
Le ciel semblait avoir déjà changé.
Անձրևներ էին մեր գլխին տեղում։
Andzrevner ein mer glkhin teghum.
Les pluies avaient chassé l’ardent soleil.
Ավերված ուղին փռված էր մեր դեմ՝
Avervats ughin p’rrvats er mer dem՝
Un chemin dévasté s’étendait devant nous,
Իր ծայրը թաղած մեգ-մառախուղում։
Ir tsayry t’aghats meg-marrakhughum.
Où trônait à son extrémité une glaciale lune.
Եվ երկնքի պես մեր հոգին էլ թեն՝
Yev yerknk’i pes mer hogin el t’en՝
Et notre âme se mit à ressembler au ciel,
Անձրևների տակ մրսում էր, դողում։
Andzrevneri tak mrsum er, doghum.
Pleurante et tremblante.

Ճամփի մոտ ընկած տեսանք մի դիակ։
Champ’i mot ynkats tesank’ mi diak.
Sur le chemin nous vîmes un cadavre.
 Կանգնեցինք, մի պահ նայեցինք իրար։
Kangnets’ink’, mi pah nayets’ink’ irar.
Nous nous arrêtâmes et le regardâmes.
 Փտել էր արդեն անձրևների տակ.
P’tel er arden andzrevneri tak.
Il se décomposait déjà sous la pluie.
 Ի՞նչ ցեղից էր նա — այդ ո՞վ կիմանար։
I՞nch’ ts’eghits’ er na — ayd vo՞v kimanar.
A quelle tribu appartenait-il donc ?
Իր ապրած կյանքից ամեն հիշատակ
Ir aprats kyank’its’ amen hishatak
Sa vie, son quotidien, ses habitudes
Սրբել էր, տարել անձրևը վարար։
Srbel er, tarel andzrevy varar.
L’eau tiède de cette pluie les avait emportés.

Երկա՜ր կանգնեցինք։ Մի զինվոր— ընկեր
Yerka՜r kangnets’ink’. Mi zinvor— ynker
Nous tentâmes de nous lever par deux fois. Un soldat
Դիակն հրելով, խնդաց խելագար։
Diakn hrelov, khndats’ khelagar.
Traîna le cadavre tel un dément.
Բայց չէ՞ որ նա՛ էլ կրել է զենքեր,
Bayts’ ch’e՞ vor na՛ el krel e zenk’er,
Lui aussi avait porté des armes,
Եղել է մեզ պես կյանքի սիրահար։
Yeghel e mez pes kyank’i sirahar.
Amoureux de la vie, il avait été comme nous.
Ես մտածեցի՝ գնում ենք մենք էլ
Yes mtatsets’i՝ gnum yenk’ menk’ el
J’ai pensé alors que nous allions nous aussi
Այսպիսի դիակ դառնալու համար։
Ayspisi diak darrnalu hamar:
Ressembler à ce cadavre.

Եվ անցա առաջ։ Լեռներից անդին
Yev ants’a arraj. Lerrnerits’ andin
Et je suis parti de l’avant. Au loin, derrière les montagnes,
Երևաց հանկարծ արեգակը հուր։
Yerevats’ hankarts aregaky hur.
Soudain, le soleil brilla intensèment.
 Եվ ես մոռացա այն այլանդակ դին,
Yev yes morrats’a ayn aylandak din,
Et j’en oubliais ce corps corrompu,
Շնչեցի հողի թարմությունը խոր,
Shnch’ets’i hoghi t’armut’yuny khor,
Je respirais fort la fraîcheur profonde du sol,
Եվ նորի՜ց իմ բաց ու լցված սրտին
Yev nori՜ts’ im bats’ u lts’vats srtin
Et à nouveau, mon cœur s’ouvrit
 Աշխարհը թվաց այնքան թա՜րմ ու նո՜ր։
Ashkharhy t’vats’ aynk’an t’a՜rm u no՜r.
Et le monde semblait si bon, si noble.

Արևի ոսկի մատները իջան
Arevi voski matnery ijan
Les doigts d’or du soleil se couchèrent sur la terre
Ու գուրգուրեցին հեռուները թաց։
Vow gurgurets’in herrunery t’ats’.
Et avalèrent les traces humides de la pluie.
Հավիտյան վազող ու միշտ ժրաջան՝
Havityan vazogh u misht zhrajan՝
Toujours en marche sur sa route difficile,
Խոտերի միջից առվակը խնդաց։
Khoteri mijits’ arrvaky khndats’.
A travers les herbes, le guilleret ruisseau sautillait.
Եվ թեթև՜ նետած սլաքի նման
Yev t’et’ev՜ netats slak’i nman
Et comme une flèche tirée légèrement
Դեմից մի թռչուն անցավ սրընթաց։
Demits’ mi t’rrch’un ants’av srynt’ats’.
Un oiseau agile s’envola rapidement.

Ախ, այդ դաշտերի հեռո՜ւն ոսկեգույն,
Akh, ayd dashteri herro՜wn voskeguyn,
Ah, les couleurs dorées que renvoyaient ces champs,
Այդ երկինքների կապո՜ւյտը պայծառ…
Ayd yerkink’neri kapo՜wyty paytsarr…
Si intensément dans ce ciel lumineux !…
Ամեն ինչ կարծես ասում էր հոգուն,
Amen inch’ kartses asum er hogun,
Tout semblait dire secrètement à l’âme,
Որ այս աշխարհում քմահաճ ու չար՝
Vor ays ashkharhum k’mahach u ch’ar՝
Que dans ce monde si capricieux, si diabolique,
Չըպետք է, որ մարդն հեկեկա անքուն—
Ch’ypetk’ e, vor mardn hekeka ank’un—
L’homme ne devait pas se morfondre et se plaindre,
Աշխարհում մի օր ապրելու համար։
Ashkharhum mi or aprelu hamar.
Après avoir vécu un jour dans ce monde.

Եվ ես հարց տվի հանկարծ ինքս ինձ,
Yev yes harts’ tvi hankarts ink’s indz,
Et je me demandais soudainement,
Թե ո՞ւր ենք գնում այսպես եռանդով։
T’e vo՞wr yenk’ gnum ayspes yerrandov.
Où nous allions ainsi ?
 Չէ՞ որ աշխարհում կա խոր մի կսկիծ,
Ch’e՞ vor ashkharhum ka khor mi kskits,
Après tout, une profonde tristesse dans le monde existe,
 Ամենքի համար կա մի վիշտ անթով —
Amenk’i hamar ka mi visht ant’ov —
Pour tous, le chagrin est lourd à porter-
Էլ ի՞նչ ենք ուզում վերցնել կյանքից
El i՞nch’ yenk’ uzum verts’nel kyank’its’
Que voulons-nous prendre d’autre,
Ահաբեկիչի խելագար խանդով։
Ahabekich’i khelagar khandov.
Avec cette folle jalousie du terroriste ?

Ինչո՞ւ է երազն այս աշխարհավեր
Inch’vo՞w e yerazn ays ashkharhaver
Pourquoi ce rêve porteur de tant de peine ?
Կախվել մեր գլխին այսպես կուրորեն։
Kakhvel mer glkhin ayspes kuroren.
Ce rêve qui nous aveugle l’esprit !
Ինչո՞ւ են փռում այսքան ցավ, ավեր,
Inch’vo՞w yen p’rrum aysk’an ts’av, aver,
Pourquoi répandre tant de douleur, tant de destruction,
Հողմերը այս չար ե՞րբ պիտի լռեն։
Hoghmery ays ch’ar ye՞rb piti lrren.
Quand les vents se tairont-ils ?
Եվ ո՞վ է լարում այսպիսի դավեր —
Yev vo՞v e larum ayspisi daver —
Et qui suscite de telles actions-
Կյանքը դարձնում նզովյա՛լ գեհեն։
Kyank’y dardznum nzovya՛l gehen.
Et nous fait vivre la maudite Géhenne.

Եվ մի՞թե մարդիկ այստեղ չե՞ն նայել
Yev mi՞t’e mardik aystegh ch’e՞n nayel
Et pourquoi les gens ne regardent-ils pas la beauté d’ici ?
Երբեք հեռուներն այս լա՜վ աշխարհի,
Yerbek’ herrunern ays la՜v ashkharhi,
Jamais loin de ce grand monde,
Ուր արևը բյո՜ւր հրաշք է վառել,
Ur arevy byo՜wr hrashk’ e varrel,
Où le soleil a brillé, un miracle apparaît,
Որ մարդու հոգին խանդավառ, բարի՝
Vor mardu hogin khandavarr, bari՝
Que l’âme humaine s’enthousiasme,
Գգվի հիացքով երջանկավայել —
Ggvi hiats’k’ov yerjankavayel —
Joyeuse et sereine –
Ամե՛ն մի խոտի, ամե՛ն մի քարի։
Ame՛n mi khoti, ame՛n mi k’ari.
Devant chaque herbe, devant chaque pierre.

Ախ, ո՜չ… Սատանա՛ն քրքջացել է այս
Akh, vo՜ch’… Satana՛n k’rk’jats’el e ays
Ah, non, non … Satan sourit.
Ոսկի դաշտերի քնքշությանը խոր,
Voski dashteri k’nk’shut’yany khor,
Des douces profondeurs du champ doré,
Փռել է կարմիր խորշակ ու երաշտ,
P’rrel e karmir khorshak u yerasht,
Une forte sécheresse attisée par un vent insensé,
Վառել է ոսկի հասկերը բոլոր։—
Varrel e voski haskery bolor.—
Les doigts d’or brûlèrent tout autour de moi.
Սրտի կսկիծով ես անցա առաջ
Srti kskitsov yes ants’a arraj
Je me mis à marcher avec un chagrin si lourd
Ու շուրջս նորից նայեցի մոլոր։—
Vow shurjs norits’ nayets’i molor.—
Regardant autour de moi encore et encore.

Եվ ահա — կրկին մի քանի դիակ։
Yev aha — krkin mi k’ani diak.
Et voici encore quelques cadavres !
Եվ այստեղ ահա — վարսեր կանացի։
Yev aystegh aha — varser kanats’i.
Et voici la coiffure d’une femme !
Իսկ այստեղ, արնոտ վերմակների տակ—
Isk aystegh, arnot vermakneri tak—
Et ici, sous les couvertures,
Փտած փշրանքներ արնաներկ հացի։
P’tats p’shrank’ner arnanerk hats’i.
Les miettes de pain ensanglantées.
Ո՞վ է հեռացել այստեղից — մենակ,
VO՞v e herrats’el aysteghits’ — menak,
Qui est parti d’ici – seul
Քարացա՜ծ սրտով, լուռ, առա՛նց լացի…
K’arats’a՜ts srtov, lurr, arra՛nts’ lats’i…
Cœur sincère, silencieux, sans pleurer ? …

Իսկ այստեղ ահա — մի ոսկրացած ձեռք։
Isk aystegh aha — mi voskrats’ats dzerrk’.
Et voici les ossements d’une main !
Մարմինը չկա։ Ընկած է անձայն։
Marminy ch’ka. Ynkats e andzayn.
Il n’y a plus de corps. Tombé en silence.
Քիչ հեռուն գտանք սրունքները մերկ,
K’ich’ herrun gtank’ srunk’nery merk,
A côté, non loin, des jambes nues,
Իսկ քիչ է՛լ այն կողմ — ատամներ ցիրցան։
Isk k’ich’ e՛l ayn koghm — atamner ts’irts’an.
Là-bas, les dents brisées.
Իսկ այնտեղ, ժայռի կատարին այն լերկ,
Isk ayntegh, zhayrri katarin ayn lerk,
Et là, au sommet de la falaise,
Մոռացել էին մի հին հրացան։
Morrats’el ein mi hin hrats’an.
Un vieux fusil oublié.

Սարսափած սրտով մենք անցանք առաջ,
Sarsap’ats srtov menk’ ants’ank’ arraj,
Avec un coeur horrifié, nous continuâmes de l’avant,
Եվ մեր հայացքից արյուն էր կաթում։
Yev mer hayats’k’its’ aryun er kat’um.
Et nos yeux ruisselaient de sang.
Լուսնոտի նման բութ ու շվարած՝
Lusnoti nman but’ u shvarats՝
Comme un fou, hagard et brisé,
Այլևս ոչինչ չէինք նկատում։
Aylevs voch’inch’ ch’eink’ nkatum.
Nous n’avons plus rien vu.
Մի ծանըր կսկիծ ուսերիս առած՝
Mi tsanyr kskits useris arrats՝
Une si lourde peine plombait nos épaules,
Լուռ քայլում էինք արնաբույր տոթում։
Lurr k’aylum eink’ arnabuyr tot’um.
Nous marchions silencieux.

Իրիկնամուտին մենք մի գյուղ մտանք։
Iriknamutin menk’ mi gyugh mtank’.
Dans la soirée, nous pénétrèrent dans un village.
Անունն էր միայն, իսկ ինքը չկար։
Anunn er miayn, isk ink’y ch’kar.
Seul le nom existait encore.
Այլանդակ գուղձեր, դևի ապարանք։
Aylandak gughdzer, devi aparank’.
Monticules effrayants, palais du diable.
Մնացինք՝ հանգիստ առնելու համար։
Mnats’ink’՝ hangist arrnelu hamar.
Nous y sommes restés un moment.
Եվ գիշերն ամբողջ պատմեցին նրանք
Yev gishern amboghj patmets’in nrank’
Et nous parlâmes toute la nuit durant
  Զրույցներ զազիր ու խայտանկար…
Zruyts’ner zazir u khaytankar…
Avec des mots ensanglantés …

**************************

LA LEGENDE DANTESQUE
YEGICHE TCHARENTS

******

A LEGENDE DANTESQUE de YEGHICHE TCHARENTS